Revizyon Bilgisi

Bu teknik doküman PowerStat projesi içerisinde kullanılacak teknik referans kaynak niteliğinde hazırlanmıştır.

Güvenlik

Bu doküman bir “elektrik projesi” yerine geçmez. Şebeke bağlantıları, koruma elemanı seçimi, kablo kesitleri, topraklama ve iş güvenliği uygulamaları; ilgili mevzuat/standartlara uygun biçimde yetkin kişiler tarafından yapılmalıdır.

Motor Kumanda Panosu

info

Görselde gösterilen pano yeni bir motor kumanda panosudur. Sahada bulunan panolar kullanım hataları, bakımsızlık, yetkin olmayan tamirler gibi sebepler çok daha pis ve dağınıktır.

Derin kuyu sulama sistemlerinde suyu yer altından yüzeye taşıyan pompa ekipmanları bulunur. Sahada pompa tipi; uygulamaya ve mekanik tasarıma göre dalgıç pompa, milli pompa veya santrifüj olabilir. Tipi ne olursa olsun temel prensip aynıdır: Motor sargılarına uygulanan elektrik enerjisi, pompa grubunu döndürerek suyu kuyudan yüzeye basar.

Konya Ovası gibi bölgelerde kuyuların derinliği saha örneklerinde çoğu zaman ~150 m (daha da derin) seviyelerine çıkabildiği için pompa motorları yüksek güçlerde seçilir; kalkış/çalışma koşulları ise hem şebeke kalitesi (gerilim düşümü/şişmesi, dengesizlik) hem de mekanik yük açısından dikkat ister.

Bu motorların güvenli ve verimli şekilde işletilebilmesi için tarımsal arazilerde motor kumanda panosu (MCC / motor starter panel) kullanılır. Motor kumanda panosu; motoru yalnızca açıp kapatan bir kutu değil, aynı zamanda koruma, kumanda, ölçüm ve saha şartlarına göre emniyet zinciri işlevlerini bir araya getiren bir sistemdir. Amaç; su akışını süreklilikle sağlarken motoru ve tesisatı arızalardan korumak ve mümkün olduğunda arıza nedenini teşhis edebilmektir.

Panonun tipik fonksiyonları

• Motoru seçilen yol verme yöntemine göre güvenli başlatır ve durdurur (yıldız–üçgen, soft-starter, VFD veya direkt yol verme).
• Aşırı akım/aşırı yük, faz kaybı, faz dengesizliği, düşük-yüksek gerilim, kilitli rotor gibi durumlarda koruma uygular.
• Kuyu seviyesi, basınç/debi, kuru çalışma (dry-run), termik/ısı kontağı, acil stop gibi saha emniyet şartlarını izler. (Bazı panolarda kapak switch’i vb. ek emniyet girişleri de bulunabilir.)
• Hazır/çalışıyor/arıza gibi anlaşılır durum bilgisi üretir (ikaz lambaları, hata göstergesi/buzzer).

tip

Bu sayfayı okurken iki katmanı ayrı düşün: Güç devresi (motora giden enerji yolu) ve kontrol/otomasyon devresi (kontaktör bobinleri, röleler).

Tanımlar ve kısaltmalar

• MCC: Motor Control Center / Motor kumanda panosu
• DOL: Direct On Line (direkt yol verme)
• L1–L2–L3: Üç faz hattı
• M1: Hat (ana) kontaktörü
• M2: Yıldız kontaktörü
• M3: Üçgen kontaktörü
• MK: Motor koruma rölesi

Yıldız–üçgen yol verme

Neden yıldız–üçgen?

Asenkron motorlar doğrudan şebekeye bağlandığında (DOL) kalkış anında nominalin birkaç katı (saha pratiğinde sıkça 5–7× aralığında) akım çekebilir. Tarımsal sahada bu; ortak OG hattında ani gerilim düşümü, şalt ekipmanında yüksek zorlanma ve motorda ısıl stres anlamına gelir.

Yıldız–üçgen, kalkış anında motoru yıldız bağlayarak sargı başına düşen faz gerilimini azaltır; bu sayede kalkış akımı ve kalkış torku düşer.

Temel bağıntılar

Hat gerilimi $V_{LL}$ için yıldız bağlantıda faz gerilimi:

$$V_{\text{faz,Y}} = \frac{V_{LL}}{\sqrt{3}}$$

Asenkron motorlarda kalkış torku yaklaşık olarak $V^2$ ile orantılı kabul edildiğinde (ilk yaklaşım), yıldız kalkışında:

$$\frac{T_{\text{start,Y}}}{T_{\text{start,DOL}}} \approx \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^2 = \frac{1}{3}$$

Benzer şekilde kalkış akımı için pratik mühendislik yaklaşımı:

$$I_{\text{start,Y}} \approx \frac{I_{\text{start,DOL}}}{3}$$

Güç ve akım hızlı tablo

Pompa gücü (HP)	Pompa gücü (kW)	DOL kalkış akımı (A)	Yıldız kalkış akımı (A)	Nominal çalışma akımı (A)
30	22.4	~253	~84	~42
50	37.3	~422	~141	~70
75	56.0	~633	~211	~106
90	67.1	~760	~254	~127
120	89.5	~1 014	~338	~169

Varsayımlar: 3-faz 400 V şebeke, cosφ = 0.85, η = 0.90. DOL kalkış akımı ≈ 6× In; yıldız kalkış akımı ≈ DOL/3; üçgen akımı = nominal çalışma akımı (In). Değerler motor tipine ve yüke göre değişebilir.

Uygulanabilirlik şartları

Yıldız–üçgen yol verme için aşağıdaki koşullar sağlanmalıdır:

• Motor klemens kutusunda 6 uç dışarı alınmış olmalıdır.
• Motor, şebekede normal çalışmada üçgen bağlanacak şekilde seçilmelidir.
• Yük (pompa) kalkışta çok yüksek tork istememelidir. Yıldız kalkışında tork yaklaşık 1/3 seviyesine düştüğü için “ağır kalkış” gerektiren uygulamalarda yıldız–üçgen uygun olmayabilir.

Yıldız–üçgen güç devresi topolojisi

Klasik yıldız–üçgen devresi üç kontaktörle kurulur:

• M1 (Hat/Ana kontaktör): motoru şebekeye bağlar.
• M2 (Yıldız kontaktörü): kalkışta sargıları yıldız noktasında birleştirir.
• M3 (Üçgen kontaktörü): normal çalışma için sargıları üçgen bağlar.

Bunlara ek olarak:

• Kısa devre koruması (MCCB/sigorta)
• Aşırı yük koruması (termik veya motor koruma rölesi)
• M2–M3 mekanik kilitleme

pratikte olmazsa olmazdır.

Yıldız–üçgen kontrol mantığı

info

Pratik saha uygulamalarında yıldız-üçgen kumanda devresi çoğunlukla manuel ve otomatik çalışacak şekilde işlenmektedir.

Manuel: Pompa tamamen kullanıcı tarafından fiziksel olarak start butonuna basıldığı zaman çalışmakta yada stop komutu ile durdurulmaktadır. Arıza anında sistem kendini durdurabilir.

Otomatik: Çiftçiler genellikle sahada yaşanan elektrik git/gel sekanslarında tekrar panoya gitmemek için bu modu kullanmaktadır. Elektrik gittiği zaman pompa durur ve kumanda sistemi resetlenir, elektrik geldiği zaman ise ikinci bir zaman rölesi devreye girerek belirlenen süre sonunda otomatik olarak start komutu verir. Bazı saha panolarında otomatik modda stop butonu devre dışı bırakılacak şekilde kurgulanmış örnekler görülebilir; ancak bu yaklaşım güvenlik açısından önerilmez. İyi uygulamada stop zinciri (stop butonu/koruma röleleri) her durumda etkili olmalı; yalnızca otomatik yeniden başlatma davranışı seçim anahtarı ve zaman rölesi ile yönetilmelidir.

Tipik kumanda akış sekansı:

Kilitleme

M2 ve M3’ün aynı anda çekmesi, devrede ciddi kısa devre riskine yol açar. Bu yüzden iki kat kilitleme önerilir:

• Elektriksel kilitleme: M2’nin NC yardımcı kontağı M3 bobin yoluna seri, M3’ün NC kontağı M2 bobin yoluna seri
• Mekanik kilitleme: kontaktör bloğu üzerinde fiziksel kilit

Mekanik kilitleme, elektriksel kilitlemeyi tamamlayan ilave bir emniyet katmanıdır. Sahada maliyet/alışkanlık nedeniyle her zaman uygulanmasa da, özellikle yüksek güçlerde ve yoğun çalışmada önerilir.

info

Pratik olarak saha uygulamalarında elektriksel kilitleme kullanılmaktadır. Bu sayede M2 çekili iken M3 kontaktörü enerjilenemez (fiziksel olarak zorlanmadıkça).

Sahada sık görülen problemler

• Timer ayarının yüke uygun olmaması (yıldızda hızlanamama veya erken üçgene geçişte akım zıplaması)
• Kontrol beslemesinde düşüm → bobinlerin çek-bırak yapması (ses/ısınma/kontak zorlanması)
• Yardımcı kontak geri beslemesi yok → “çalışıyor sanma” hatası
• Termik/motor koruma ayarının yanlış seçilmesi

PowerStat pano sense planı

Bu bölüm, PowerStat cihazının motor kumanda panosundan hangi uçları DI (digital input) olarak sense edeceğini ve bunun saha teşhisine katkısını netleştirmek içindir.

Tasarım hedefi

• Minimum kablo / minimum karmaşa ile sahada “neden durdu?” sorusuna cevap verebilmek.
• Gerilim/akım ölçümünden gelen analog bilgilerle çakışmayan, dijital ve deterministik durum sinyalleri toplamak.
• Sinyaller mümkün olduğunca yardımcı kontak (aux contact) / kuru kontak üzerinden alınmalı; bobin gerilimi “dinlemek” yerine çekti/çekmedi bilgisini doğrulamalıdır.
• Sahada elektrikçilerin kolaylıkla anlaşılır şekilde montaj edebileceği bir sistem kurgulamak.

Önerilen girdi haritası

Input	Sinyal	Kaynak	Not
Input 1	L1	Faz-1 (R Fazı)	Şebeke / faz kaybı / ölçüm
Input 2	L2	Faz-2 (S Fazı)	Şebeke / faz kaybı / ölçüm
Input 3	L3	Faz-3 (T Fazı)	Şebeke / faz kaybı / ölçüm
Input 4	M1 (hat kontaktörü)	M1 yardımcı kontak	Pompa çalıştı algılaması
Input 5	M3 (üçgen kontaktörü)	M3 yardımcı kontak	Y/Ü çalışma doğrulaması
Input 6	Termik arıza	Termik Röle NO	Termik arıza algılaması
Input 7	MK arıza	Motor Koruma Rölesi NO	Motor koruma rölesi arıza algılaması
Input 8	Auto/Man modu	Komitatör pozisyonu	Kullanım modu algılaması

info

Tüm girdi uçları ACTIVE HIGH algılama prensibine göre planlanmıştır.

---

Input 1-2-3 (Şebeke Fazları)

Input 1-2-3; PowerStat’ın panodaki şebeke var/yok, faz kaybı ve faz bazlı kesilme durumlarını deterministik olarak tespit etmesi için kullanılır. Buradaki hedef; yalnızca “pompa durdu” bilgisini değil, durmanın şebeke kaynaklı mı (faz gitti/şalter attı/sigorta açtı) yoksa kumanda/koruma kaynaklı mı olduğunu ayırabilecek en temel sinyali toplamaktır.

• $D_1$: L1 faz var (1 = var, 0 = yok)
• $D_2$: L2 faz var (1 = var, 0 = yok)
• $D_3$: L3 faz var (1 = var, 0 = yok)

Not: Bu DI’lar “fazın gerçekten pano girişinde bulunması”nı temsil etmelidir. Bu yüzden bağlantı noktası seçimi kritik öneme sahiptir.

Sinyal kaynağı (nereden alınmalı?)

Faz var/yok algısı, mümkün olduğunca panonun ana enerji girişini temsil eden noktadan alınmalıdır:

• Ana şalter/MCCB/ana sigorta çıkış tarafı (pano iç tesisatını besleyen taraf)
• Her faz için ayrı koruma varsa (faz sigortaları) ilgili sigortaların çıkış ucu

Bu noktalar aynı zamanda B107 kartı üzerindeki enerji analizörünün yaptığı faz gerilimi ölçümleri ile tutarlı olacak şekilde seçilmelidir (amaç: analog ölçüm referansı ile “var/yok” teşhisinin aynı noktayı temsil etmesi).

Lojik beklenti

• Şebeke var (3 faz): $D_1=D_2=D_3=1$
• Faz kaybı: $D_1,D_2,D_3$’ten en az biri 0
• Şebeke yok (pano enerjisiz): $D_1=D_2=D_3=0$

Not: Sahada zayıf nötr/topraklama veya aşırı gürültülü hatlarda kısa süreli 1↔0 oynamaları görülebilir. Bu durumda kablo güzergâhı, klemens sıkılığı ve bağlantı noktası tekrar kontrol edilmelidir.

Teşhis değerleri (PowerStat tarafında nasıl yorumlanır?)

• $D_1=D_2=D_3=1$ ama $D_4=0$ → şebeke var; pompa devreye girmiyor. (Start verilmemiş olabilir veya kumanda zinciri M1’i çektirmiyor.)
• $D_1=D_2=D_3=1$ ve $D_4=0$ iken $D_6=1$ → termik trip nedeniyle durma olasılığı yüksek.
• $D_1=D_2=D_3=1$ ve $D_4=0$ iken $D_7=1$ → MK açtırmış olma olasılığı yüksek.
• Fazlardan biri 0 iken ($D_1/D_2/D_3$’ten biri 0) $D_4$ kısa süre sonra 0’a düşüyorsa → şebeke problemi kaynaklı durma senaryosu.

Saha montajında sık yapılan hatalar

• Fazları ana şalterin girişinden almak: pano içi enerjisiz olsa bile “var” okuyabilir ve teşhis bozulur.
• Fazları M1/M2/M3 çıkışından almak: kontaktör bırakınca faz “yok” görünür, şebeke kaynaklı arıza ile kumanda kaynaklı durma karışır.
• Ölçüm noktası olarak VFD/soft-starter çıkışını kullanmak: dalga şekli farklı olduğu için “var/yok” algısı kararsızlaşabilir.
• Nötr/toprak referansını sahada rastgele seçmek: özellikle zayıf topraklamada yanlış/kararsız okuma üretir.

Devreye alma / hızlı doğrulama

1. Pano enerjisizken $D_1=D_2=D_3$ değerlerinin 0 olduğunu doğrula.
2. Pano enerjilendiğinde üç faz için $D_1=D_2=D_3$ değerlerinin 1 olduğunu doğrula.
3. (Mümkünse) tek bir faz sigortasını kontrollü olarak aç/kapat → ilgili $D_x$ kanalı 0/1 değişimini doğru yansıtmalı.

Bu adımlar, Input 1-2-3’ün doğru noktadan alındığını ve faz kaybı teşhisinin sahada güvenilir çalışacağını hızlıca doğrular.

Bağlantı Bilgisi

Input 1-2-3 için sinyal kabloları; motor kumanda panosunun ana enerji girişinde yer alan faz sigortalarının/şalterinin çıkış tarafına bağlanmalıdır (yani pano iç tesisatı besleyen nokta).

---

Input 4 (M1 Kontaktör)

Input 4, panodaki hat kontaktörü (M1) durumunu PowerStat tarafına taşır. Buradaki amaç “start komutu verildi mi?” değil; kontaktör gerçekten çekti mi? sorusuna deterministik cevap verebilmektir. Böylece kullanıcı “pompa çalışıyor sanıyordum ama aslında M1 hiç çekmemiş” gibi sahada çok sık yaşanan belirsizlikleri hızlıca ayırt eder.

• $D_4$: M1 çekti bilgisi (1 = M1 çekti, 0 = M1 bırakık)

M1 bilgisinin saha değeri nedir?

M1, yıldız–üçgen devresinde motoru şebekeye bağlayan ana kontaktördür. Bu yüzden $D_4$ aşağıdaki durumları ayırt etmede temel sinyaldir:

• Kullanıcı start verdi ama kontaktör bobini çekmedi (kontrol beslemesi yok / bobin arızası / kumanda zinciri açık)
• Kontaktör çekti fakat kısa süre sonra bıraktı (koruma açtırdı / düşük gerilim / bobin düşmesi)
• Kontaktör çekti ve motor devrede (çalışma teyidi için ilk koşul)

Sinyal kaynağı ve doğru kontak seçimi

$D_4$ sinyali, M1’in NO yardımcı kontağından alınmalıdır. Bobin uçlarından “gerilim dinlemek” yerine yardımcı kontak kullanmak; yapışma, bobin düşmesi, kontrol gerilimi dalgalanması gibi durumlarda daha güvenilir teşhis üretir.

Lojik beklenti

• M1 bırakık: $D_4=0$
• M1 çekti: $D_4=1$

Not: Bazı sahalarda M1 yardımcı kontakları oksitlenmiş / zayıf temaslı olabilir. $D_4$’te kısa süreli 1↔0 zıplamaları görülürse kontak kalitesi ve kablo bağlantıları kontrol edilmelidir.

Teşhis değerleri (PowerStat tarafında nasıl yorumlanır?)

• Fazlar var ($D_1=D_2=D_3=1$) ama $D_4=0$ → motor devreye girmiyor. (Start verilmemiş olabilir veya kumanda zinciri M1’i çektirmiyor.)
• $D_4=1$ iken fazlardan biri düşerse ($D_1/D_2/D_3$’ten biri 0) → M1 çekili kalsa bile şebeke problemi var; korumalar devreye girip M1’i bıraktırabilir.
• $D_4=1$ ve $D_5=0$ (yıldız–üçgen pano için) → sistem yıldızda olabilir veya üçgene geçememiş olabilir (timer/lock/coil sorunu). Bu yorum $D_5$ ile birlikte yapılmalıdır.
• $D_4=0$ ve $D_6=1$ → termik trip nedeniyle M1 bırakmış olma ihtimali yüksek.
• $D_4=0$ ve $D_7=1$ → motor koruma rölesi açtırmış olma ihtimali yüksek.

Saha montajında sık yapılan hatalar

• M1’in NC kontağına bağlamak: lojik ters olur (normalde 1, çekince 0).
• Yardımcı kontağın diğer ucuna kumanda fazı yerine farklı faz/nötr vermek: DI davranışı kararsızlaşır.
• M1 yerine yanlışlıkla M2 (yıldız) veya başka bir kontaktörden sinyal almak: raporlar tamamen yanlış etiketlenir.

Devreye alma / hızlı doğrulama

1. Pompa duruyorken $D_4$ değerinin 0 olduğunu doğrula.
2. Pano start verildiğinde M1 çekiyor ise $D_4$ 1 olmalı.
3. Stop verildiğinde $D_4$ tekrar 0 olmalı.

Bu üç kontrol, Input 4’ün doğru kontaktöre ve doğru kontağa bağlandığını sahada en hızlı şekilde doğrular.

Bağlantı Bilgisi

Sinyal kablosu mutlaka M1 Kontaktörü NO yardımcı kontağına (kontaktör çektiği zaman aktif olan) bağlanmalı ve kontağın diğer ucuna kumanda fazı girildiğinden emin olunmalıdır.

---

Input 5 (M3 Kontaktör)

Input 5, panodaki üçgen kontaktörü (M3) durumunu PowerStat tarafına taşır. Bu girişin amacı; yıldız–üçgen çalışan bir motorun normal çalışma moduna (üçgen) geçip geçmediğini deterministik olarak doğrulamaktır. Sahada “pompa çalışıyor ama verim düşük / akım yüksek / ses değişik” gibi şikâyetlerde, sistemin üçgene geçtiğini doğrulamak kritik bir teşhis adımıdır.

• $D_5$: M3 çekti bilgisi (1 = M3 çekti, 0 = M3 bırakık)

M3 bilgisinin saha değeri nedir?

Yıldız–üçgen devrede motor kalkışta kısa süre yıldız bağlanır, ardından M2 bırakıp M3 çekerek üçgene geçer. $D_5$ bu geçişin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini gösterir.

• Üçgene geçememe (timer arızası/yanlış ayar, bobin sorunu, kilitleme hatası)
• Üçgene geçişte gecikme veya titreşimli çalışma (kontrol gerilimi düşümü / kontak problemi)
• Yanlış kablolama sonucu M3’ün hiç devreye girmemesi

Sinyal kaynağı ve doğru kontak seçimi

$D_5$ sinyali M3’ün NO yardımcı kontağından alınmalıdır. Bu sayede “komut verildi” değil, kontaktör fiziksel olarak çekti bilgisi taşınır.

Lojik beklenti

• Yıldız aşaması: $D_4=1$ iken $D_5=0$ (M1 çekili, M3 henüz çekmedi)
• Üçgen çalışma: $D_4=1$ iken $D_5=1$ (M1 çekili ve M3 çekti)
• Stop / enerji kesilmesi: $D_4=0$ ve $D_5=0$

Not: Normal bir yıldız–üçgen sekansında $D_5$ değeri, kalkıştan sonra timer süresi dolunca 0→1 geçişi yapar ve çalışma boyunca 1 kalır.

Teşhis değerleri (PowerStat tarafında nasıl yorumlanır?)

• Fazlar var ($D_1=D_2=D_3=1$) ve $D_4=1$ ama $D_5=0$ uzun süre devam ediyor → sistem yıldızda takılı kalmış veya üçgene geçemiyor.
• $D_5$ 1↔0 zıplıyorsa → M3 bobin beslemesinde düşüm, yardımcı kontakta bounce, kabloda temassızlık veya kilitlemede problem olabilir.
• $D_5=1$ iken $D_4=0$ görülüyorsa → DI kablolaması yanlış, yanlış kontaktörden sinyal alınıyor veya ortak besleme hatalı.

Saha montajında sık yapılan hatalar

• M3 yerine M2’den (yıldız kontaktörü) sinyal almak: $D_5$ “üçgen” yerine “yıldız”ı temsil eder ve teşhis bozulur.
• NO yerine NC kontak kullanmak: lojik ters olur.
• M3 yardımcı kontağının bir ucunu kumanda fazı yerine başka bir hatta bağlamak: DI kararsız okunur.

Devreye alma / hızlı doğrulama

1. Pompa duruyorken $D_5$ değerinin 0 olduğunu doğrula.
2. Start sonrası yıldız aşamasında $D_5$ 0 kalmalı.
3. Timer süresi dolunca üçgene geçişte $D_5$ 1 olmalı ve çalışma boyunca 1 kalmalıdır.
4. Stop verildiğinde $D_5$ tekrar 0 olmalı.

Bu adımlar, Input 5’in doğru kontaktöre ve doğru kontağa bağlandığını sahada hızlıca doğrular.

Bağlantı Bilgisi

Sinyal kablosu mutlaka M3 Kontaktörü NO yardımcı kontağına (kontaktör çektiği zaman aktif olan) bağlanmalı ve kontağın diğer ucuna kumanda fazı girildiğinden emin olunmalıdır.

---

Input 6 (Termik Röle)

Input 6, panodaki termik aşırı yük rölesinin (thermal overload relay) trip / arıza durumunu PowerStat tarafına taşır. Buradaki hedef; “pompa durdu” bilgisinin yanında, durma sebebinin aşırı akım / uzun süreli yük / sık kalkış gibi ısıl zorlanmalara bağlanıp bağlanmadığını netleştirmektir.

• $D_6$: Termik arıza bilgisi (1 = termik trip, 0 = normal)

Termik röle neyi yakalar?

Termik röle, motor akımını izleyerek zaman-akım karakteristiğine göre açma yapar. Bu; kısa devre korumasından farklı olarak, genellikle şu durumlarda devreye girer:

• Motorun uzun süre nominalin üstünde akım çekmesi (aşırı yük)
• Mekanik sıkışma / yatak problemi / pompa sıkışması gibi durumlar
• Düşük gerilim nedeniyle motorun tork üretememesi → akımın yükselmesi
• Sık start/stop (yetersiz soğuma) → ısıl birikim

Not: Termik rölenin algıladığı arıza “anlık pik” değil, çoğu zaman süreye bağlı bir aşırı yük davranışıdır.

Sinyal kaynağı ve doğru kontak seçimi

• 95–96 (NC): Termik normalde kapalı, trip olunca açar (kumanda zincirinde seri kullanılır)
• 97–98 (NO): Termik normalde açık, trip olunca kapanır (arıza lambası/PLC girişi için uygundur)

PowerStat girdi tarafında ACTIVE HIGH prensibine uyum için önerilen bağlantı NO (97–98) kontağıdır.

Lojik beklenti

• Normal çalışma: Termik trip değildir → $D_6=0$
• Trip oluştu: Termik açtı → $D_6=1$
• Reset sonrası: Termik resetlenince tekrar $D_6=0$

Bu mantık, sahada “kontak NC’ye bağlandı ve ters okuyor” gibi hataları hızlı yakalamak için özellikle önemlidir.

Saha montajında sık yapılan hatalar

• NC kontağa bağlamak (95–96): Bu durumda lojik ters olur (normalde 1, tripte 0) ve teşhis algoritmaları şaşar.
• Yardımcı kontağın diğer ucuna kumanda fazı yerine rastgele bir faz verilmesi: ölçüm/sense devresi beklenmeyen davranır.
• Termik rölenin “trip” kontağı yerine arıza lambası üzerinden sinyal almak: gerçek trip anını kaçırabilir.
• Termik ayarının motor etiket değerinden ciddi sapması: sahada ya gereksiz trip ya da korumasız çalışma doğurur.

Devreye alma / hızlı doğrulama

1. Pompa çalışmıyorken (termik sağlam) $D_6$ değerinin 0 olduğundan emin ol.
2. Termik röleyi test/manuel trip ile düşür (varsa test butonu) → $D_6$ 1 olmalı.
3. Termiği resetle → $D_6$ tekrar 0 olmalı.

Bu üç adım sahada hem doğru kontağa bağlanmayı hem de DI kanalının doğru çalıştığını en hızlı şekilde doğrular.

Bağlantı Bilgisi

Sinyal kablosu mutlaka Termik Koruma Rölesi NO yardımcı kontağına (arıza oluştuğunda aktif olan) bağlanmalı ve kontağın diğer ucuna kumanda fazı girildiğinden emin olunmalıdır.

---

Input 7 (Motor Koruma Rölesi)

Input 7, panodaki motor koruma rölesinin (MK) ürettiği arıza/trip durumunu PowerStat tarafına taşır. Termikten farklı olarak MK, yalnızca “ısıl aşırı yük” değil; şebeke ve motorla ilgili birçok kritik anomaliyi izleyip hızlıca açtırabildiği için saha teşhisinde daha yüksek bilgi değeri taşır.

• $D_7$: MK arıza bilgisi (1 = MK trip/arıza, 0 = normal)

Motor koruma rölesi neyi yakalar?

MK tipine/modeline göre değişmekle birlikte, sahada yaygın motor koruma röleleri aşağıdaki durumları izler:

• Aşırı akım / aşırı yük (termik benzeri ısıl model)
• Faz kaybı ve faz sırası problemleri
• Faz dengesizliği (unbalance)
• Düşük / yüksek gerilim eşikleri (varsa)
• Sık kalkış / kilitli rotor gibi koşullar (varsa)

Not: Birçok panoda “faz kaybı/faz dengesizliği” gibi korumalar MK üzerinden yapılır. Bu yüzden $D_7$, yalnızca motoru değil aynı zamanda şebeke kalitesini de işaret eden güçlü bir teşhis sinyalidir.

Sinyal kaynağı ve doğru kontak seçimi

Motor koruma rölelerinde genellikle en az bir adet yardımcı kontak bulunur:

• NO arıza kontağı: Arıza/trip olduğunda kapanır (alarma/PLC girişine uygundur)
• (Bazı modellerde) NC kontağı veya ayrı bir RUN/READY kontağı

PowerStat DI tarafında ACTIVE HIGH prensibine uyum için önerilen bağlantı NO arıza kontağıdır.

Lojik beklenti

• Normal: MK arızada değil → $D_7=0$
• Trip/Arıza: MK açtırdı → $D_7=1$
• Reset sonrası: MK resetlenince tekrar $D_7=0$

Not: Bazı MK’lar “manual reset” kurgusunda arıza sebebi giderilmeden veya reset yapılmadan $D_7=1$ tutabilir. Bu, sahada “arıza kalıcı mı?” sorusuna hızlı yanıt verir.

Teşhis değerleri (PowerStat tarafında nasıl yorumlanır?)

Input 7, Input 1-2-3 ve Input 4 ile birlikte yorumlandığında teşhis gücü çok artar:

• Fazlar var ($D_1=D_2=D_3=1$) ama $D_4=0$ ve $D_7=1$ → MK açtırmış (sebep: faz dengesizliği/overcurrent/UV/OV vb.)
• Bir faz yok ($D_1,D_2,D_3$’ten biri 0) ve $D_7=1$ → MK, faz kaybı nedeniyle açtırmış olabilir.
• $D_6=1$ ve $D_7=1$ aynı anda → bazı panolarda termik zincir MK üzerinden de kesildiği için eş zamanlı görülmesi mümkündür; yorum yaparken pano topolojisi dikkate alınmalıdır.

Saha montajında sık yapılan hatalar

• MK üzerindeki READY/RUN kontağına bağlanmak: Arıza bilgisini kaçırır veya ters yorum üretir.
• NO yerine NC kontağına bağlamak: lojik ters olur (normalde 1, arızada 0).
• Kontağın bir ucuna kumanda fazı yerine nötr/farklı faz vermek: DI davranışı kararsız olur.
• MK eşiklerinin sahada “rastgele” ayarlanması: gereksiz açtırma veya korumasız çalışma doğurur.

Devreye alma / hızlı doğrulama

1. Sistem normaldeyken $D_7$ değerinin 0 olduğundan emin ol.
2. MK üzerinde (varsa) test fonksiyonu ile arıza simüle et → $D_7$ 1 olmalı.
3. Resetle → $D_7$ tekrar 0 olmalı.

Bu üç adım, hem doğru kontağa bağlanmayı hem de PowerStat DI kanalının sağlıklı çalıştığını hızlıca doğrular.

Bağlantı Bilgisi

Sinyal kablosu mutlaka Motor Koruma Rölesi NO yardımcı kontağına (arıza oluştuğunda aktif olan) bağlanmalı ve kontağın diğer ucuna kumanda fazı girildiğinden emin olunmalıdır.

---

Input 8 (Otomatik / Manüel Mod Seçimi)

Input 8, panonun çalışma modunu (manüel / otomatik) PowerStat tarafında deterministik şekilde etiketlemek için kullanılır. Bu sinyal; şebeke kesilip geldiğinde “pompa neden kendi kendine çalıştı?” gibi sahada sık yaşanan durumları açıklamak, alarm/rapor çıktısını doğru yorumlamak ve kullanıcı davranışını anlamlandırmak için kritiktir.

• $D_8$: Mod bilgisi (1 = Otomatik, 0 = Manüel)

İdeal sinyal kaynağı neresi?

En doğru ve en deterministik kaynak, manuel/otomatik seçim anahtarının (komitatör/selector switch) bizzat kendisidir. Yani “otomatik devreyi şu an ne tetikliyor?” sorusundan bağımsız olarak, operatörün seçtiği modu temsil eden mekanik pozisyon bilgisini okumak gerekir.

Bu yüzden önerilen yaklaşım:

• Seçim anahtarı üzerinde mevcutsa yardımcı NO kontak kullanmak (AUTO pozisyonunda kapanan)
• Yardımcı kontak yoksa, seçim anahtarının ikinci bir kutbunu (2P/3P cam switch) yalnızca DI için ayırmak

Alternatif yöntemler (zaman rölesi bobini, otomatik start rölesi vb.) “otomatik devre aktif mi?” bilgisini verir; ancak seçim anahtarı AUTO’da olsa bile şartlar oluşmadıysa bu elemanlar aktif olmayabilir. Bu da $D_8$’i “mod” yerine “o anki otomatik aktivite”ye çevirir ve teşhis kalitesini düşürür.

Bağlantı prensibi (ACTIVE HIGH)

$D_8$ için hedef; AUTO seçilince DI’ın 1 olmasıdır. Bunun için:

• Seçim anahtarının AUTO pozisyonunda kapanan bir NO kontağının bir ucuna kumanda fazı verilir.
• NO kontağın diğer ucu Input 8’e gelir.

Manüel pozisyonda kontak açık kalır → $D_8=0$.

Lojik beklenti

• Manüel mod: $D_8=0$
• Otomatik mod: $D_8=1$

Not: Bazı panolarda seçim anahtarı 3 konumlu olabilir (MAN–0–AUTO). Bu durumda “0” konumu da $D_8=0$ olarak yorumlanır.

Teşhis değerleri (PowerStat tarafında nasıl yorumlanır?)

• $D_8=1$ ve şebeke kesilip geldikten sonra $D_4$ tekrar 1 oluyorsa → pano otomatik yeniden başlatma davranışı gösteriyor (saha beklentisiyle uyumlu).
• $D_8=0$ iken pompa kendi kendine çalışmış görünüyorsa → DI kablolaması hatalı, seçim anahtarı bypass edilmiş veya otomatik devre yanlış bağlanmış olabilir.
• $D_8$ sık 0↔1 değişiyorsa → seçim anahtarı mekanik teması zayıf, titreşim/oksitlenme veya klemens gevşekliği olabilir.

Saha montajında sık yapılan hatalar

• $D_8$’i seçim anahtarı yerine zaman rölesi bobininden almak: mod bilgisini değil “o an otomatik devre aktif mi?” bilgisini üretir.
• Kontağın bir ucuna kumanda fazı yerine nötr/farklı faz vermek: DI kararsız okunur.
• Seçim anahtarının MAN ve AUTO hatlarını karıştırmak: $D_8$ ters çalışır.

Devreye alma / hızlı doğrulama

1. Seçim anahtarını MAN konumuna al → $D_8$ 0 olmalı.
2. Seçim anahtarını AUTO konumuna al → $D_8$ 1 olmalı.
3. (Varsa) MAN–0–AUTO anahtarında 0 konumunu dene → $D_8$ 0 kalmalı.

Bu üç adım, Input 8’in “mod seçimi”ni doğru temsil ettiğini sahada en hızlı şekilde doğrular.

Bağlantı Bilgisi

Input 8 için sinyal, ideal olarak manuel/otomatik seçim anahtarının AUTO pozisyonunda kapanan NO yardımcı kontağından alınmalıdır. Eğer seçim anahtarında yardımcı kontak yoksa, 2 kutuplu/3 kutuplu bir seçim anahtarında boş bir kutup yalnızca bu DI için ayrılmalı veya seçim anahtarının AUTO çıkışı ile sürülen küçük bir ara röle üzerinden kuru kontak üretilmelidir.